Hamid Arshat | Pakar Sakit Puan

PERSENYAWAAN DAN KEJADIAN KEHAMILAN Benih Lelaki (Spermatozoa)
Benih Perempuan (Ovum)
Persenyawaan Dan Pertumbuhan Bayi
Tanda-tanda dan Kepastian Bagi Kehamilan

PERSENYAWAAN DAN KEJADIAN KEHAMILAN
Kehamilan adalah hasil percantuman antara benih-benih lelaki dan perempuan. Benih lelaki digelar spermatozoa dan benih perempuan digelar ovum. Proses percantuman yang digelar persenyawaan (fertilization) menghasilkan satu embryo yang kemudian tumbuh dan membesar untuk menjadi satu bayi. Sebelum kita mengkaji dengan mendalam tentang proses tersebut, penting bagi kita untuk memahami tentang pengeluaran, bentuk dan pergerakan benih-benih lelaki dan perempuan. Benih Lelaki (Spermatozoa) Organ-organ pembiakan lelaki adalah terdiri daripada zakar (testes), saluran mani (epididymis), karung mani (seminal vesicle) dan kilang prostate. Bentuk dan kedudukan organ-organ tersebut adalah ditunjukkan dalam rajah 1.






























Zakar mengandungi banyak tubule seminferous yang terdiri dari sel-sel yang membentuk benih-benih. Proses pembentukan benih digelar spermatogenesis dan proses ini adalah rumit sedikit. Sel-sel normal mempunyai 46 rangkaian kromosom. Tetapi apabila sel-sel ini membentuk benih dalam proses spermatogenesis, bilangan kromosom menjadi separuh iaitu 23. Kromosom-kromosom adalah struktur penting yang terletak dalam nuklues sel dan menerusi kromosom-kromosom ini baka dan ciri-ciri warisan biasanya diturunkan kepada anak.

Pembentukan benih atau spermatogenesis adalah di bawah kawalan hormon terutamanya FSH atau follicle stimulating hormon, yang dikeluarkan oleh kilang pituitari. Hormon kelakian iaitu testosterone juga mengambil peranan dengan memastikan spermatogenesis berlaku terus menerus. Tetapi paras hormon testosterone yang terlalu tinggi boleh menindas pembentukan benih. Sejurus selepas dikeluarkan oleh sel-sel dalam tubule seminferous, benih-benih tersebut belum lagi mempunyai daya untuk bergerak-gerak dan tiada kemampuan untuk bercantum dengan benih perempuan. Benih-benih mendapat kemampuan untuk bergerak di dalam saluran epididymis. Perjalanan benih-benih melalui saluran ini mengambil masa selama 9 hingga 14 hari. Benih-benih lelaki adalah dianggap sebagai satu unit hidupan dan merka mempunyai kemampuan untuk hidup sendiri dengan mendapat bekalan makanan dari lendir-lendir yang dikeluarkan oleh saluran epididymis, karung mani dan kilang prostat. Jika diperiksa dengan alat mikroskio, kita dapati benih-benih lelaki mempunyai satu bentuk yang istimewa: mereka ini mempunyai rupa bentuk seperti anak berudu (lihat rajah 2). Terdapat tiga bahagian dalam setiap benih iaitu kepala, leher dan ekor.

Kromosom-kromosom terletak di dalam bahagian kepala dan leher, manakala bahagian ekor mempunyai peranan penting dalam pergerakan. Selepas persetubuhan, air mani ditimbulkan di dalam faraj. Berjuta-juta benih lelaki adalah terkandung di dalam air mani tersebut jika ia dikeluarkan oleh seorang lelaki yang normal. Kebanyakan daripada air mani tersebut terdiri dari lendir yang dikeluarkan oleh kilang prostat dan karung mani. Lendir tersebut mengandungi banyak jenis bahan kimia dan makanan untuk menampung kehidupan benih-benih. Sebaik sahaja dikeluarkan, benih-benih tersebut belum lagi mempunyai keupayaan untuk fertilization dan biasanya benih-benih tersebut mengambil masa lebih kurang tujuh jam untuk mendapatkan keupayaan ini. Pakar-pakar perubatan berpendapat bahawa keupayaan ini didapati apabila benih-benih tersebut menembusi lendir pada pangkal rahim (cervix). Lendir pangkal rahim ini juga mempunyai beberapa tugas lain yang penting terhadap benih-benih lelaki seperti memberi sumber makanan, memperkuatkan tenaga untuk pergerakan dan juga menyimpan benih-benih itu dalam keadaan hidup untuk beberapa hari.

Benih-benih lelaki biasanya mempunyai jangka masa hidup selama 24-28 jam sahaja selepas dikeluarkan. Tetapi kadangkala benih-benih tersebut boleh disimpan oleh lendir pangkal rahim sehingga beberapa hari.

Selepas menembusi lendir pangkal rahim dan mendapatkan tenaga lebih untuk pergerakan, benih-benih lelaki perlu menempuh satu perjalanan yang jauh untuk menemui ovum (telur perempuan) pada muncung saluran fallopian. Perlu diingat bahawa benih-benih lelaki adalah terlalu kecil bentuknya dan bagi mereka jarak antara pangkal rahim ke muncung saluran fallopian adalah amat jauh. Oleh kerana bahaya dan rintangan dalam perjalanan tersebut terlalu besar dan ada kemungkinan benih-benih itu musnah sebelum sampai ke destinasi, maka dengan bilangan terbesar benih-benih, iaitu sehingga berpuluh juta banyaknya, masalah tersebut mungkin dapat diatasi. Sekurang-kurangnya beberapa benih lelaki akan sampai ke muncung saluran fallopian untuk bercantum dengan ovum, walaupun kebanyakan daripada mereka akan musnah. Kegiatan ekor benih memainkan peranan utama dalam pergerakan benih-benih. Tambahan pula perjalanan benih ke arah muncung saluran fallopian adalah ditolong dengan kuatnya oleh kontraksi atau tindakan kembang-kuncup yang berlaku pada otot-otot rahim dan saluran fallopian.

Adalah dipercayai bahawa tindakan kembang-kuncup rahim adalah disebabkan oleh sejenis hormon, digelar prostaglandin yang terkandung di dalam air mani dan dikeluarkan oleh kilang prostat. Perjalanan benih-benih menembusi lendir pangkal rahim dipermudahkan dengan saluran pangkal rahim menjadi kembang, yang biasa berlaku jika wanita itu mencapai kemuncak (orgasm) ketika persetubuhan. Pada dinding bahagian dalam saluran fallopian terdapat rerambut-rerambut atau cilia yang sentiasa bergerak-gerak sehingga menimbulkan satu arusan. Gerakan cilia ini menolong perjalanan benih-benih lelaki ke arah muncung saluran fallopian. Gerakan cilia ini juga menimbulkan ombak-ombak yang kemudian menarik antara benih-benih perempuan (ovum) yang dikeluarkan oleh ovari ke arah muncung saluran fallopian di mana percantuman antara benih-benih lelaki dan perempuan berlaku.

Daya tarikan kimia atau chemotaxis juga mempunyai peranan penting dalam perjalanan benih-benih lelaki dan perempuan menuju ke arah muncung. Saluran fallopian mempunyai beberapa peranan dalam perjalanan benih-benih, malah saluran tersebut juga mengeluarkan lendir yang kaya dengan bahan-bahan makanan untuk kegunaan benih-benih tersebut. Benih Perempuan (Ovum) Ovum atau benih perempuan adalah dikeluarkan oleh ovari atau kilang ovum. Pada kebiasaannya satu sahaja ovum dikeluarkan dalam satu pusingan haid walaupun kadang-kala terdapat lebih dari satu dan keadaan begini boleh menyebabkan kehamilan berganda seperti bayi kembar. Tidak semua wanita mengeluarkan ovum dalam setiap pusingan haid: setengah pusingan haid tanpa ovulasi (pengeluaran ovum) dan ada setengah wanita pula, oleh sebab penyakit, tidak mengeluarkan telur langsung di dalam hayatnya. Ada setengah wanita mengeluarkan ovum dari ovari adalah satu faktor penting dalam menentukan kesuburan seseorang wanita, kerana tanpa ovum, kehamilan tidak boleh berlaku. Seseorang wanita mempunyai dua ovari yang terletak dalam rongga punggung.

Dalam ovari ini terdapat banyak sel yang digelar primodial follicle yang mempunyai potensi bagi menajdi ovum. Pada permulaan hayat seseorang wanita, terdapat lebih kurang 400,000 primodial follicle, tetapi dari jumlah tersebut hanya lebih kurang 400 sahaja yang berjaya untuk menjadi ovum.

Kebanyakan dari follikal lain menjadi musnah. Sebelum menjelma sebagai ovum, banyak perubahan berlaku di dalam struktur follikal-follikal tersebut dan ini dikawal oleh hormon yang dikeluarkan oleh kilang pituitari dan hypothalamus yang terletak di dalam otak. Terdapat dua jenis hormon yang dikeluarkan oleh kilang pituitary, digelar follicle stimulating hormone (FSH) dan luteinising hormon (LH). Pengeluaran hormon-hormon tersebut adalah dipengaruhi oleh releasing factor yang dikeluarkan oleh kilang hypothalamus. Aspek-aspek mental, khususnya emosi, mempengaruhi peredaran haid menerusi perantaraan hypothalamus.

FSH bertindak ke atas follikal-follikal dalam ovari dan menyebabkan mereka menjalani beberapa peringkat perubahan yang digelar maturasi atau pematangan follikal. Proses maturasi ini berlaku pada minggu pertama dan kedua dalam pusingan haid. Pada pertengahan pusingan haid, biasanya pada hari ke 14, pengeluaran benih dari follikal berlaku dan proses yang digelar ovulasi ini adalah dikawal oleh hormon LH. Walaupun banyak follikal menjalani proses maturasi, tetapi hanya satu sahaja mencapai ke peringkat ovulasi dan mengeluarkan ovum. Dalam rawatan dengan ubat gonadotrophin bagi pesakit-pesakit yang tidak ada ovulasi, kadang kala berlaku beberapa follikal mencapai maturasi sehingga mengeluarkan beberapa ovum.

Keadaan ini boleh menyebabkan kehamilan berganda. Rawatan dengan ubat penyubur seperti clomiphene boleh menghasilkan kehamilan kembar dalam 10 peratus dari pesakit-pesakit yang menerima rawatan. Ovum adalah satu struktur yang amat kecil dan ia mempunyai nukleus sendiri. Jumlah bilangan kromosom di dalam ovum juga menjadi separuh (23) daripada jumlah bilangan biasa (46). Ovum ketika dikeluarkan oleh follikal adalah diselaputi oleh satu lapisan digelar zona pellucida. Ia mula bergerak atas daya tarikan dari muncung saluran fallopian. Daya tarikan ini berpunca dari pergerakan cilia atau rerambut pada dinding saluran fallopian tetapi jika persenyawaan tidak berlaku, benih-benih tersebut akan musnah begitu sahaja dan sel tersebut diserap oleh sistem peraliran darah.

Ovum biasanya boleh hidup selama 24-28 jam selepas ia dikeluarkan oleh ovari.

Persenyawaan Dan Pertumbuhan Bayi Kejayaan sesuatu persenyawaan bergantung kepada beberapa faktor. Pertamanya, adalah penting bagi bilangan benih-benih lelaki itu mencukupi dan mempunyai kemampuan untuk bergerak dan daya untuk bercantum (capacitance). Keduanya, saluran-saluran peranakan mulai dari vagina, saluran cervik, ruang rahim dan saluran fallopian mestilah mempunyai bentuk yang normal dan tidak ada sekatan atau rintangan yang mungkin menghalang perjalanan benih-benih lelaki. Persetubuhan mestilah dilakukan dengan jayanya pada waktu yang tertentu, iaitu pada waktu kesuburan isteri, kerana pada ketika itu ovum dikeluarkan oleh ovari. Persetubuhan yang disertai kemuncak kepuasan (orgasm) adalah penting kerana keadaan begini dikatakan memudahkan perjalanan benih-benih lelaki melalui saluran pangkal rahim, ruang rahim dan seterusnya saluran fallopian.

Bilangan benih-benih lelaki yang dikeluarkan ketika persetubuhan adalah juga penting kerana perjalanan menerusi saluran peranakan adalah jauh bagi benih-benih yang begitu kecil bentuknya itu. Banyak rintangan yang ditempuh oleh benih-benih tersebut dan banyak daripada mereka yang musnah sebelum sampai ke destinasi. Selain dari benih tersebut menambah kekuatan tenaga dan daya pergerakan ketika mereka menembusi lendir di dalam pangkal rahim, lendir cervik ini juga membekalkan bahan makanan dan juga memberi daya bercantum kepada benih-benih lelaki (capacitance). Bentuk benih-benih lelaki yang normal juga penting bagi kejayaan sesuatu persenyawaan. Jika bentuk benih lelaki banyak yang luar biasa, ini mungkin mengendalakan persenyawaan. Rangkaian kromosom yang terkandung di dalam benih lelaki dan ovum juga penting bagi menghasilkan satu embryo yang normal.

Kelainan dalam kromosom telah dikatakan menimbulkan kehamilan-kehamilan luar biasa seperti kehamilan anggur (hydatidiform mole) dan keguguran. Benih lelaki membawa 23 kromosom dan ovum juga membawa 23 kromosom, dan ini, apabila bercantum, akan menghasilkan satu embryo yang mengandungi rangkaian kromosom yang normal bagi setiap sel iaitu 46. Percantuman benih-benih lelaki dengan ovum berlaku pada muncung saluran fallopian. Banyak benih lelaki akan mendekati ovum dan mereka ini juga menembusi selaput tebal zona pellucide tetapi akhirnya hanya satu benih lelaki sahaja akan berjaya mencantumkan nukleusnya dengan nukleus ovum

Persenyawaan menghasilkan satu zygote dan di dalam zygote ini proses pembiakan sel-sel terus berlaku. Dari satu sel ia membiak mejadi 2, 4, 8 dan seterusnya tidak terkira banyaknya. Pada ketika ini juga zygote mula berjalan melalui saluran fallopian untuk menuju ke ruang rahim. Perjalanan in biasanya mengambil masa selama 5 hingga 7 hari. Pada ketika yang sama perubahan-perubahan telah berlaku di bawah pengaruh hormon-hormon estrogen dan progesterone pada lapisan endometrium untuk menyediakan dan menerima zygote yang kini telah berkembang menjadi embryo untuk menghasilkan kehamilan. Embryo ini perlu membenamkan dirinya pada dinding rahim (endometrium) di mana ia terus membiak, tumbuh dan membesar. Proses ini digelar ‘implantasi’ dan untuk kejayaan proses ini, embryo perlu mengeluarkan enzim yang khsusus untuk membolehkannya menembusi dan membenamkan diri ke dalam lapisan endometrium. Setelah implantasi berlaku dengan jayanya, embryo terus membiak dan tumbuh membesar. Sel-sel ini membentuk anggota-anggota dan organ-organ badan. Dari sel-sel tersebut juga terbentuk uri yang mempunyai beberapa tugas penting khususnya bagi membekal makanan dan oksigen, serta membuah kumoh-kumoh dari bayi.

Tanda-tanda dan Kepastian Bagi Kehamilan
Tanda yang paling penting bagi kehamilan ialah tidak datang haid pada waktu yang dijangka. Walaupun keadaan ini boleh disebabkan oleh banyak perkara termasuklah sesuatu jenis penyakit, ketidakdatangan haid biasanya menandakan kehamilan.

Tanda-tanda yang sering menyertainya ialah rasa loya dan muntah-muntah khususnya pada pagi-pagi hari.

Ini mungkin juga disertai oleh rasa pening kepala.

Gangguan dalam perkencingan mungkin juga berlaku seperti kerapkali hendak buang air kencing. Ini disebabkan oleh tekanan rahim yang kian membesar ke atas pundi-pundi kencing.

Satu lagi tanda penting yang boleh diketahui oleh wanita hamil ialah kesedaran tentang buah dadanya membesar dan ini sering disertai oleh rasa sengal-sengal atau sakit.

Walaupun tanda-tanda kehamilan mungkin jelas, seringkali kepastian hanya boleh dicapai dengan pemeriksaan oleh doktor. Jika doktor masih juga ragu-ragu untuk membuat kepastian tentang kehamilan, ujian-ujian khsusu boleh dilakukan. Ujian-ujian human chorionic gonadotrophin (HCG) yang dikeluarkan oleh sel-sel trophoblast dalam kehamilan. Hormon HCG ini disalurkan keluar melalui air kencing. Beberapa jenis ujian telah dicipta atas dasar tersebut, dan banyak dari ujian ini boleh didapati dengan sedikit bayaran dari kedai-kedai ubat atau chemist. Kepastian tentang kehamilan boleh dibuat dengan ujian-ujian lain seperti dengan alat ultrasonic di mana kehamilan dalam rahim dapat digambarkan dengan jelas melalui peti televisyen. Denyutan jantung bayi boleh juga dikesan dengan alat-alat ultrasound setelah kehamilan mencapai dua bulan atau lebih.